DE CENTRALE

De kerncentrale van Chernobyl ligt 3 kilometer van de stad Pripyat, iets meer dan honderd kilometer ten noorden van Kiev. De centrale bestond uit vier RBMK kernreactoren, elk goed voor een gigawatt elektrisch vermogen. De vier reactoren zijn tussen 1977 en 1983 in werking gesteld. Twee extra reactoren, nummer 5 en 6, waren in aanbouw ten tijde van het ongeluk.

HET ONGELUK

Op 26 april 1986, om 7 minuten voor half twee 's nachts explodeerde reactor nummer 4 tijdens een veiligheidstest. De test was bedoeld om te zien of de turbines van de reactor bij een stroomuitval de koelwaterpompen lang genoeg van stroom zou kunnen voorzien, tot de dieselgeneratoren hun volle vermogen leverden.

De medewerkers van de centrale hadden voorafgaand aan de test veel moeite om het afgenomen vermogen van de reactor stabiel te krijgen en negeerden hiertoe een aantal veiligheidsvoorschriften. Door een combinatie van het overtreden van deze voorschriften en een aantal ontwerpfouten in de reactor steeg het vermogen plotseling tot het tienvoudige van het normale vermogen. Hierop volgde een stoomexplosie, waardoor het 'deksel' van de reactor (een betonplaat van 15 meter doorsnede) omhoog geblazen werd.

In de reactor ontstond een extreem hete brand waarbij veel hoog radioactief materiaal in de atmosfeer terecht kwam.

BLUSSEN

De eerste bluswerkzaamheden werden uitgevoerd door het lokale brandweerkorps. Zij wisten niet dat zij met een kernramp te maken hadden en waren niet goed bekend met de gevolgen van radioactieve straling. De meeste van hen zijn korte tijd na de ramp overleden aan stralingsziekte. De overige blus- en opruimwerkzaamheden werden uitgevoerd door reservisten die in de gehele Sovjet Unie werden opgeroepen. Zij werden 'liquidators' genoemd. In totaal hebben zo'n 500.000 liquidators in Chernobyl gewerkt.

De brand in de reactor was zeer moeilijk te blussen en heeft tot 10 mei gewoed. Tijdens de pogingen de brand onder controle te krijgen zijn vanuit helikopters grote hoeveelheden zand en elektronen-absorberende materialen in de reactor gegooid.

Door de grote hitte smolten deze materialen samen met het uranium en grafiet uit de reactor. Samen vormden zij een soort lava, dat langzaam door het beton onder de reactor heen smolt en zich in de kamers daaronder verspreidde. Er was grote angst dat deze lavastroom in een waterreservoir onder de centrale terecht zou komen. Dit zou een extreme explosie tot gevolg hebben, waarbij veel meer radioactief materiaal de lucht in geslingerd zou worden en grote delen van de Sovjet Unie en Europa onbewoonbaar zouden worden.

Om het reservoir onder de reactor leeg te kunnen pompen moesten een aantal liquidators eerst het radioactieve water in om een aantal ventielen open te zetten. Daarna is door een grote groep mijnwerkers in recordtijd een gang onder de reactor gegraven, waarna de ruimte vol beton gestort is. Een veel grotere ramp werd hiermee voorkomen.

Een aantal liquidators had de opdracht om het radioactieve materiaal dat op het dak van de centrale terecht was gekomen op te ruimen. De robots die hiervoor eerder waren ingezet functioneerden slecht in de radioactieve omgeving. De medewerkers die op het dak werkten werden "biorobots" genoemd. Zij werden in kleine groepjes het dak op gestuurd om daar ten hoogste enkele minuten radioactief materiaal naar beneden te gooien. In die korte tijd zijn zij aan extreem hoge straling blootgesteld en velen van hen zijn overleden aan stralingsziekte.

SARCOFAAG

Er werd vrij snel begonnen aan de bouw van een beschermende behuizing voor de beschadigde reactor. De bouw was erg lastig door de radioactieve straling in de omgeving. Ook moesten alle onderdelen ter plekke worden ingepast. In december 1986 werd de bouw van de sarcofaag afgerond.

Aan de sarcofaag is een aantal grote onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd. Er zijn veel gaten dichtgemaakt en het dak aan de noordzijde heeft extra ondersteuning gekregen.

DIRECTE GEVOLGEN

Grote delen van de Oekraïne, Rusland en Wit Rusland raakten radioactief besmet. In totaal moesten bijna 350.000 mensen geëvacueerd en geherhuisvest worden. Door ongeloof over de situatie en angst voor paniek is de naastliggende stad Pripyat pas 36 uur later geëvacueerd.

Om te voorkomen dat de bewoners van Pripyat hun hele huisraad mee zouden nemen en de evacuatie daarmee zouden vertragen is hen verteld dat zij maar drie dagen weg zouden blijven.

CHERNOBYL BEZOEKEN

Een bezoek aan Chernobyl is een zeer bijzondere ervaring. De 30-kilometerzone is groter dan de provincie Zuid Holland en is vrijwel volledig verlaten. In de stad Pripyat, waar ruim 45.000 mensen woonden, zijn kinderschoentjes, poppen en rapportboekjes stille getuigen van de ramp die zich hier in 1986 voltrok.

Om het gebied rond Chernobyl te mogen bezoeken is officiële toestemming nodig, u kunt het gebied dus niet zomaar in. Deze toestemming moet vooraf worden aangevraagd en wordt afgegeven door het Chernobyl interinform agentschap. Het is daarom van groot belang dat wij op tijd alle vereiste gegevens van u ontvangen.

Fotograferen en filmen in de zone rond Chernobyl is vrijwel overal toegestaan, behalve bij de checkpoints en bepaalde veiligheidsapparatuur. Alle foto's op deze pagina zijn tijdens een trip in februari 2010 genomen.

Speciale veiligheidsmaatregelen zijn tijdens een kort bezoek niet nodig door de geringe hoeveelheid straling, maar het is niet toegestaan het gebied te betreden met bijvoorbeeld open schoenen of een korte broek. Ook zijn er regels betreffende het nuttigen van eten en drinken in de buurt van de centrale.

Voor een langer bezoek bieden wij de mogelijkheid om één of meer nachten in het hotel in de stad Chernobyl te overnachten. Omdat u hiermee de rit van en naar Kiev bespaart heeft u op deze manier veel meer tijd om in de zone rond te kijken.

AANBEVOLEN BOEKEN OVER CHERNOBYL